| Verkefnisstjórn |
|---|
- Viðföng faghóps I eru mun fjölþættari en viðföng faghóps II.
- Faghópur I metur verðmæti sem eru undirstaða fyrir það sem faghópur II fjallar um.
- Verðmæti náttúrunnar eru varanlegri og breytast ekki með þróun samfélagsins eins og þau verðmæti sem faghópur II metur.
- Þjóðhagsleg áhrif af byggingu og starfrækslu virkjunar
- Staðbundin áhrif af byggingu og starfrækslu virkjunar
- Áhrif virkjunar á ferðaþjónustu
- Staðbundin og þjóðhagsleg áhrif af nýtingu orkunnar.
1. Aðfararorð
Sumarið 2000 óskaði iðnaðarráðuneytið eftir því að verkefnistjórnin flýtti mati og samanburði á virkjunarkostum í jökulám sem bera mætti saman við Kárahnjúkavirkjun. Þótt Kárahnjúkavirkjun sé að orkugetu stærri en allar aðrar eru hagkvæmni og áhrif annarra virkjana í jökulám á umhverfi, m.a. áhrif miðlunarlóna, um margt sambærileg.
Verkefnisstjórnin taldi gerlegt að skila bráðabirgðaáliti með slíkum samanburði í byrjun árs 2002, þó með þeim fyrirvara að fleiri sumur þyrfti til að ljúka rannsóknum á náttúrufari sumra virkjunarsvæðanna. Þar yrði í fyrstu að styðjast við eldri gögn um náttúrufar og frumáætlanir um virkjanir sem endurskoðaðar yrðu á árinu 2002 áður en til endanlegs mats kæmi í ársbyrjun 2003. Verulega vinnu þyrfti einnig við skilgreiningu á þeim verðmætum og áhrifum virkjana sem meta skyldi og bera saman. Því yrði að líta á þetta mat og samanburð sem tilraun með þau viðföng og viðmið sem faghópar og verkefnisstjórn veldu til samanburðar og þær aðferðir sem beitt yrði til að vega saman óskylda þætti í heildarsamanburði.
Til þessa tilraunamats voru valdir virkjunarkostir í Austari- og Vestari Jökulsá í Skagafirði, Skjálfandafljóti, Jökulsá á Fjöllum, Jökulsá á Dal, Jökulsá á Fljótsdal, Skaftá, Hólmsá og Markarfljóti. Einnig veita úr Skaftá um Langasjó í Tungná og veita Þjórsár frá Norðlingaöldu í Þórisvatn, alls 15 kostir. Þetta úrtak nær til flestra stærstu virkjunarkostanna í jökulám og gera má ráð fyrir að í hópnum séu einnig flestir hagkvæmustu kostirnir. Úrtakið er hins vegar ekki dæmigert fyrir heild allra virkjunarhugmynda um vatnsafl.
Landsvirkjun og Rafmagnsveitur ríkisins létu Orkustofnun í té gögn um þær virkjunarhugmyndir sem þær hafa undirbúið í þessum fallvötnum. Þar var mat á náttúrufarsgildum og áhrifum í flestum tilvikum byggt á skýrslum um mat á umhverfisáhrifum viðkomandi virkjana. Þær eru mun ítarlegri en skýrslur um aðrar virkjanir sem eru skemmra komnar í undirbúningi. Orkustofnun reiddi fram eldri gögn úr sínum fórum og stýrði undirbúningsrannsóknum þar sem gögn skorti. Náttúrufræðistofnun Íslands gegndi lykilhlutverki í rannsókn á náttúrufari virkjunarsvæðanna, Vatnamælingar Orkustofnunar í öflun gagna um rennsli og aurburð og margar verkfræði- og ráðgjafarstofur í gerð frumáætlana um virkjanir. Kostnaður var borinn af Orkusjóði, fjárveitingum til Orkustofnunar, Landsvirkjun, Rarik og að hluta Náttúrufræðistofnun.
Gögn um virkjunarkosti voru lögð fyrir fjóra faghópa verkefnisstjórnar. Þeir mátu gögnin hver frá sínum sjónarhóli og skiluðu niðurstöðum til verkefnisstjórnar. Lýsingu á aðferðafræði þeirra er að finna í 4. kafla þessarar greinargerðar. Samantekt á helstu niðurstöðum faghópa er sýnd í töflum í 2. kafla og umsögn verkefnisstjórnar með skýringarmyndum í 3. kafla.
Rétt er að leggja áherslu á að líta ber á niðurstöður þessa tilraunamats sem bráðabirgðaniðurstöður sem verkefnisstjórn og faghópar eiga eftir að endurskoða við endanlega matsgerð í upphafi næsta árs í ljósi fyrstu reynslu og með fyllri upplýsingum. Enn vantar lokaniðurstöður faghóps III um efnahagsleg áhrif. Í þriðja lagi vantar samanburð við jarðhitavirkjanir sem stefnt er að í lok ársins.
Nú skiptir mestu að kynna niðurstöður tilraunamatsins með þeim fyrirvörum sem á þeim eru og fá leiðbeinandi gagnrýni sem nýtt yrði til að endurmeta aðferðir og vinnubrögð í árslok. Við þróun aðferða og framkvæmd matsins hefur verið lögð áhersla á gegnsæi, svo að hver sem áhuga hefur geti rakið hvernig matið var unnið og fengið skýringar á þeim ályktunum sem af því eru dregnar. Stefnt er að almennum kynningarfundi í maímánuði, auk sérstakra funda með aðilum sem málinu tengjast; orkufyrirtæki, samtök og stofnanir.
2. Helstu niðurstöður faghópa
Faghópur I um náttúrufar og minjar skipti viðfangsefni sínu í 5 meginviðföng: Jarðminjar og vatnafar, tegundir lífvera, vistgerðir og jarðveg, landslag og víðerni, og menningarminjar. Metin voru verðmæti á hverju virkjunarsvæði fyrir hvert viðfang og áhrif sem virkjun gæti haft á þau. Svæðunum var raðað frá mestu til minnstu verðmæta fyrir hvert viðfang með samanburði milli tveggja svæða í senn. Raðtölur voru í lokin umreiknaðar í hlutföll með heildarsummu 100. Á sama hátt voru áhrif metin og svæðum raðað frá mestu til minnstu áhrifa. Niðurstöður þessarar röðunar eru sýndar í dálkum 1 - 10 í töflu I. Í dálkum 11 og 12 er svo að finna vegið meðaltal af raðtölum viðfanganna þar sem fyrstu tvö viðföngin vega 0,25, næstu tvö 0,2 og menningarminjar 0,1. Endanleg röðun virkjunarkosta byggist síðan á samanburði tveggja kosta í senn þar sem hvort tveggja er lagt til grundvallar, verðmæti svæða og ætluð áhrif framkvæmdanna. Einnig er horft til óvissu eða áhættu sem ætla má að sé samfara framkvæmdinni og sérstaks gildis svæðis ef það hefur viðurkennt gildi á heimsvísu eða nýtur friðlýsingar eða sérstakrar verndar samkvæmt lögum. Niðurstöðu röðunar frá faghópi I er að finna í dálki 13 í töflu I.
Faghópur II um útivist og hlunnindi skipti viðfangsefni sínu í 3 meginviðföng: Útivist, veiðar og hlunnindi. Lagt var mat á gildi útivistar til afþreyingar með því að áætla fjölda daga sem varið er til þessara þátta. Efnahagsleg áhrif af ferðaþjónustu og veiðum falla undir faghóp III. Með hlunnindum er átt við landnytjar aðrar en veiði svo sem beit og nytjar af berjum og grösum. Virkjunum var raðað frá mestu til minnstu áhrifa fyrir hvert viðfang með samanburði tveggja kosta í senn. Þar var stuðst við gátlista um gildi svæða og áhrif virkjunar á það gildi. Einnig var stuðst við skýrslur sem unnar voru fyrir verkefnisstjórn um útivistar- og afþreyingarmöguleika og áhrif virkjana á þau atriði. Umreiknaðar raðtölur eftir áhrifum eru sýndar í dálkum 1 - 3 í töflu II. Vegið meðatal af raðtölunum var síðan reiknað þar sem vogtala útivistar var 0,72, vogtala veiða 0,19 og vogtala hlunninda 0,09. Niðurstöðu röðunar er að finna í dálki 5 í töflu II.
Verkefnisstjórn ákvað að vega niðurstöður faghópa I og II saman í eina einkunn sem kallast umhverfisáhrif. Þessi einkunn er sýnd í dálki 3 í töflu III. Þar er niðurstaða faghóps I látin vega 2/3 en niðurstaða faghóps II 1/3. Rök verkefnisstjórnar fyrir þessum hlutföllum eru m.a. eftirfarandi:
Verkefni faghóps III um þjóðhagsmál og byggðaþróun er m.a. að meta hve mikil áhrif það muni hafa á þjóðfélagið til langs tíma ef orkulindirnar verða nýttar, einkum hvað varðar efnahag, atvinnu og byggðaþróun. Þá er hópnum ætlað að meta hvaða áhrif það hefur á aðra atvinnustarfsemi, þ.m.t. ferðamennsku, að nýta virkjunarkosti. Hópurinn hefur kosið að skipta þeim áhrifum sem um ræðir í þjóðhagsleg áhrif annars vegar
og staðbundin áhrif hins vegar. Jafnframt er gerður greinarmunur á varanlegum áhrifum og skammtímaáhrifum. Matið verður byggt á fjórum stærðum:
Hver þessara þátta verður metinn í peningalegum mælikvarða og verðmæti hans núvirt. Fyrstu þrír þættirnir munu verða vegnir saman með niðurstöðum faghóps IV um núvirtan hagnað af rekstri virkjana en fjórði þátturinn verður sjálfstæður sem vísbending um byggðaráhrif af nýtingu orkunnar. Hópurinn hefur ekki enn lokið sínu mati en ljóst er að allar virkjunarhugmyndir frá (1) til (9) í töflum og myndum hefðu að mati faghóps III jákvæð byggðaáhrif þar sem möguleikar væru á nýtingu orkunnar í byggðinni, sbr. staðarval fyrir stóriðju. Villinganesvirkjun (3), Skaftárvirkjun (10) og Markarfljótsvirkjanir (12) og (13) hefðu töluverð áhrif á ferðaþjónustu. Líklegra er að þau verði fremur neikvæð en jákvæð en niðurstaða er enn ekki fengin.
Hlutverk faghóps IV er að greina virkjanakosti, meta orkugetu þeirra og stofn- og rekstrarkostnað þeirra. Hópurinn sækir upplýsingar í virkjunarskýrslur og beint til verkfræðistofa og orkufyrirtækja. Þær meginstærðir sem hópurinn notar eru orkugeta og stofnkostnaður. Almennt er samræmi milli afls virkjunar og orkugetu hennar. Orkugetan er þá margfeldi af afli og nýtingartíma þess á ári. Ef þetta samræmi skortir er reiknuð staðfærð orkugeta (SOG) sem leiðréttir misræmið. Stofnkostnaður miðast við verðlag í ársbyrjun 2001. Hann miðast við stöðvarvegg og tekur ekki til flutningsvirkja til að koma orkunni frá virkjuninni. Reiknaður er stofnkostnaður á orkueiningu (m.kr./(GWh/ár) þar sem staðfærðri orkugetu er deilt upp í stofnkostnaðinn. Til hliðsjónar við þennan mælikvarða er reiknaður núvirtur heildarhagnaður af rekstri virkjana. Sá reikningur er gerður með sérstöku hermilíkani. Reiknað er yfir 50 ára rekstrartíma. Orkuverð við stöðvarvegg er 1,70 kr/kWh á forgangsorku en verð á ótryggðri orku er 0,60 kr/kWh, og hún seld allt að 10% til viðbótar við forgangsorku. Árlegur rekstrarkostnaður reiknast 0,8% af stofnkostnaði, lánskjör og ávöxtunarkrafa 5,5%. Um afskriftartíma er farið eftir afskriftareglum Landsvirkjunar. Þótt hagkvæmnitölurnar séu byggðar á umdeilanlegum forsendum er þess vænst að óvissa í þeim riðli ekki hagkvæmnisröð virkjana. Hagkvæmnireikningarnir hafa aðeins þann tilgang að bera virkjanakosti saman. Hermireikningarnir sýna að óvissa í hagkvæmnireikningunum er að jafnaði ekki undir 15%. Ekki er tekið tillit til áhættu ef markaður fyrir framleiðslu virkjunar kynni að bregðast. Hún gæti verið meiri eftir því sem virkjun er stærri.
Niðurstöður faghóps IV eru sýndar í dálkum 4 - 10 í töflu III. Þar er fyrst orkugetan samkvæmt tilhögun virkjunar, þá staðfærð orkugeta (SOG), svo stofnkostnaður virkjunar án tengimannvirkja og núvirtur hagnaður yfir 50 ár í rekstri. Af þessum frumstærðum eru svo leiddar tölur um stofnkostnað á staðfærða orkueiningu (dálkur 8), núvirtan hagnað á staðfærða orkueiningu (dálkur 9) og loks núvirtan hagnað sem hlutfall af stofnkostnaði (dálkur 10). Venjulega víkur staðfærð orkugeta lítið frá fullri orkugetu. Það á þó ekki við um veitur sem miðla vatni til virkjana en ráða ekki yfir eigin afli. Þar væri eðlilegast að reikna veitunum (virkjunar hugmyndir nr. 14 og 15 í töflum og myndum) viðbót í stofnkostnaði sem næmi kostnaði við uppbyggingu afls í öðrum virkjunum sem nýta vatn þeirra. Meðan það hefur ekki verið gert er hér reiknað með báðum gildum, staðfærðri orkugetu (14 og 15) og fullri orkugetu (14a og 15a). Réttasta gildið liggur væntanlega milli þessara vikmarka. Rétt er að nefna að veitunum fylgir enginn línukostnaður.
Eins og áður var getið er ætlunin að núvirt þjóðhagsleg og staðbundin áhrif af byggingu og starfrækslu virkjunar og áhrif virkjunar á ferðaþjónustu samkvæmt mati faghóps III verði reiknuð til viðbótar eða frádráttar frá núvirtum hagnaði af rekstri virkjunar samkvæmt mati faghóps IV. Þetta hefur ekki verið gert enn þar sem niðurstöður faghóps III eru ekki enn tiltækar. Niðurstöður faghóps III um byggðaráhrif af nýtingu orkunnar verða ekki sameinaðar öðrum þáttum heldur hafðar til hliðsjónar.
3. Umsögn verkefnisstjórnar um niðurstöður
Til að átta sig á helstu kennistærðum hefur verkefnisstjórn teiknað myndir sem hér fara á eftir með skýringum.
Á mynd 1 er stofnkostnaður á orkueiningu teiknaður á móti staðfærðri orkugetu. Stofnkostnaður er með allmikilli óvissu, einkum í þeim hugmyndum sem skammt eru þróaðar. Þó má reikna með að þær hugmyndir sem hér er lýst séu úrval hagstæðustu kosta í vatnsafli og flestar þær hugmyndir sem eftir er að meta verði hlutfallslega dýrari og að jafnaði með minni orkugetu. Í þessum hópi virkjana gætir stærðarhagkvæmni lítið. Veiturnar (14,14a,15,15a) eru hagkvæmari en aðrir kostir og Fljótshnjúksvirkjun dýrari. Þar fyrir utan má greina nokkra lækkun stofnkostnaðar á orkueiningu með vaxandi orkugetu.
Á mynd 2 er sýnt að núvirtur hagnaður á orkueiningu yfir 50 ár hagnaður lækkar línulega með vaxandi stofnkostnaði á orkueiningu. Af þeim kostum sem hér eru bornir saman er Skaftárveita (14 og 14a) langhagkvæmust, þar næst Norðlingaöldulón (15a og 15). Kárahnjúkavirkjun (8) er ofarlega í miðjum hópnum en Fljótshnjúksvirkjun (4) langlökust. Auk Skaftárveitu (14 og 14a) og Norðlingaöldulóns (15a og 15) eru virkjun Jökulsár á Fjöllum (7) og Fljótsdalsvirkjun (9) hagkvæmari en Kárahnjúkavirkjun (8).
Á mynd 3 er núvirtur hagnaður í hlutfalli við stofnkostnað teiknaður á móti stofnkostnaði. Hlutfallið er vísbending um þann arð sem fjárfestingin gæfi. Skaftárveita (14 og 14a) skilar langmestum hagnaði miðað við stofnkostnað. Virkjun Jökulsár á Fjöllum (7), Fljótsdalsvirkjun (9) og Norðlingaöldulón (15 og 15a) skila nokkru meiri hagnaði miðað við stofnkostnað en Kárahnjúkavirkjun. Lökustum hagnaði miðað við stofnkostnað skila Fljótshnjúksvirkjun (4), Villinganesvirkjun (3), Skatastaðavirkjanir (1 og 2), Markarfljótsvirkjanir (12 og 13) og Hrafnabjargavirkjun með miðlun við Fljótshaga (6).
Næstu myndir bera niðurstöður faghóps IV saman við niðurstöður faghópa I og II.
Á mynd 4 er staðfærð orkugeta teiknuð á móti umhverfisáhrifum. Mikil umhverfisáhrif virkjunar Jökulsár á Fjöllum (7) og Kárahnjúkavirkjunar (8) má að hluta skýra með því hve áhrifin ná yfir stórt svæði. Sú skýring á ekki við um Markarfljótsvirkjanir (12 og 13), Fljótsdalsvirkjun (9) og Norðlingaöldulón (15) sem hafa mun meiri umhverfisáhrif en Skatastaðavirkjanir (1 og 2), Hrafnabjargavirkjanir (5 og 6) og Skaftárvirkjun (10). Af smæstu virkjunum hefur Hólmsárvirkjun (11) minnst umhverfisáhrif, þá Skaftárveita (14), Villinganesvirkjun (3) og Fljótshnjúksvirkjun (4).
Rétt er að hafa í huga að tölur um umhverfisáhrif eru hlutfallstölur sem sýna hvort áhrif einnar virkjunar eru talin meiri en annarrar en kvarðinn er ekki línulegur. Ef önnur þrep hefðu verið notuð í einkunnagjöf, gætu þau hafa gefið aðrar tölur á kvarðanum en innbyrðis röðun virkjana hefði þó ekki breyst. Af þessum sökum mundi summa umhverfiseinkunna tveggja virkjana ekki verða réttur mælikvarði á umhverfisáhrif sem fylgdu því að byggja báðar virkjanirnar. Eins væru umhverfisáhrif deilt með orkugetu ekki nothæfur mælikvarði, þótt líklegt sé að umhverfisáhrif stórrar virkjunar verði minni en samanlögð áhrif margra virkjana sem hefðu samanlagt sömu orkugetu og sú stóra. Til að ná orkugetu Kárahnjúkavirkjunar (8) þyrfti t.d. að virkja allar smærri virkjanirnar Skatastaðavirkjun (2), Villinganesvirkjun (3), Hrafnabjargavirkjun með miðlun við Fljótshaga (6), Skaftárvirkjun (10), Hólmsárvirkjun (11) og Skaftárveitu (14). Samanlögð orkugeta þeirra slagaði upp í orkugetu Kárahnjúkavirkjunar. Gildin fyrir umhverfisáhrif eru hins vegar hlutföll í samanburði milli virkjana og ekki línulegur mælikvarði. Þess vegna er ekki hægt að leggja þau saman til að reikna heildaráhrif þess að allar þessar virkjanir yrðu byggðar heldur yrði að gera nýtt mat á samanlögðum umhverfisáhrifum þess að byggja allar virkjanirnar. En ljóst er að heildaráhrifin yrðu verulega meiri en áhrif einstakra virkjana.
Á mynd 5 er núvirtur hagnaður teiknaður á móti umhverfisáhrifum. Líta má á núvirtan hagnað sem vísbendingu um langtíma efnahagsáhrif virkjunar. Vegna mikillar orkugetu skila Kárahnjúkavirkjun (8) og virkjun Jökulsár á Fjöllum (7) mestum hagnaði en þær hafa jafnframt mest umhverfisáhrif. Miðað við núvirtan hagnað og umhverfisáhrif koma Kárahnjúkavirkjun (8) og virkjun Jökulsár á Fjöllum (7) svipað út. Ferill sem sýndi ásættanlegan vöxt í umhverfisáhrifum miðað við ávinning í hagnaði mundi sveigjast upp á við eftir því sem umhverfisáhrif verða meiri, líkt og línan sýnir. Þeir kostir sem liggja neðan við ferilinn yrðu þeim mun síðri sem þeir liggja fjær honum. Samkvæmt því væru Markarfljótsvirkjanir (12 og 13) sístar með tilliti til umhverfisáhrifa og hagnaðar, þar næst kæmu Fljótshnjúksvirkjun (4) og Norðlingaöldulón (15). Ákjósanlegastar væru hins vegar Hólmsárvirkjun (11), Skaftárveita (14) og Skaftárvirkjun (10).
Allar virkjanir frá (1) til (9) hefðu að mati faghóps III jákvæð byggðaáhrif þar sem möguleikar væru á nýtingu orkunnar í byggðinni, sbr. staðarval fyrir stóriðju. Villinganesvirkjun (3), Skaftárvirkjun (10) og Markarfljótsvirkjanir (12) og (13) hefðu töluverð áhrif á ferðaþjónustu. Líklegra er að þau verði fremur neikvæð en jákvæð en niðurstaða er enn ekki fengin.
Á mynd 6 núvirtur hagnaður í hlutfalli við stofnkostnað teiknaður á móti umhverfisáhrifum. Hlutfallið er vísbending um arðsemi þess fjármagns sem bundið er í virkjuninni. Skaftárveita (14 og 14a) skilar langmestri arðsemi og hefur tiltölulega lítil umhverfisáhrif. Virkjun Jökulsár á Fjöllum (7), Kárahnjúkavirkjun (8), Markarfljótsvirkjanir (12 og 13), Fljótsdalsvirkjun (9) og Norðlingaöldulón (15 og 15a) hafa mikil umhverfisáhrif. Virkjun Jökulsár á Fjöllum (7), Fljótsdalsvirkjun (9) og Norðlingaöldulón (15) og (15a) skila nokkru meiri arðsemi en Kárahnjúkavirkjun (8). Minnstri arðsemi skila Villinganesvirkjun (3), Skatastaðavirkjanir (1 og 2), Markarfljótsvirkjanir (12 og 13) og Hrafnabjargavirkjun með miðlun við Fljótshaga (6). Fljótshnjúksvirkjun (4) er ekki arðbær með því raforkuverði sem miðað er við.
Umsögn um virkjunarkosti.
Skatastaðavirkjanir(1 og 2) (1045 - 1290 GWh/ár) eru með stofnkostnað á orkueiningu í hærra lagi, hagnað af stofnkostnaði í lægra lagi og umhverfisáhrif í miðlungi.
Villinganesvirkjun (3) (200 GWh/ár) er í efra hópi stofnkostnaðar á orkueiningu, neðra hópi hagnaðar miðað við stofnkostnað, og lág umhverfisáhrif. Neikvæð áhrif á ferðaþjónustu draga hagnað af virkjuninni verulega niður.
Fljótshnjúksvirkjun (4) (405 GWh/ár) er með verulega hærri stofnkostnað en aðrar virkjanir í þessu úrtaki. Hún verður ekki hagkvæm með því orkuverði sem miðað er við í hagnaðarreikningum.
Hrafnbjargavirkjanir (5 og 6) (587 - 619 GWh/ár) eru með miðlungsstofnkostnað á orkueiningu, miðlungshagnað miðað við stofnkostnað og umhverfisáhrif í miðlungi.
Virkjun Jökulsár á Fjöllum (7) (3999 GWh/ár) fær svipað mat og Kárahnjúkavirkjun. Stofnkostnaður á orkueiningu er nokkru lægri, og hagnaður miðað við stofnkostnað nokkru hærri. Hér verður þó að hafa þann fyrirvara að byggt er á gömlum áætlunum þar sem kostnaður er færður til nýrra verðlags. Þær áætlanir eru því ekki sambærilegar við nýjar áætlanir um Kárahnjúkavirkjun. Einnig eru gögn um náttúrufar takmarkaðri. Umhverfisáhrif eru talin svipuð og við Kárahnjúkavirkjun.
Kárahnjúkavirkjun (8) (4710 GWh/ár) er með mesta orkugetu og stofnkostnaður á orkueiningu er neðan við miðjan hóp. Vegna stærðar er hagnaður mestur, en hagnaður miðað við stofnkostnað er rétt ofan við miðjan hóp. Umhverfisáhrif eru hæst ásamt virkjun Jökulsár á Fjöllum. Það má að hluta skýra með umfangi þessara virkjana en þær hafa áhrif á þrjú vatnasvið.
F ljótsdalsvirkjun (9) (1410 GWh/ár) er með öllu lægri stofnkostnað á orkueiningu en Kárahnjúkavirkjun, hagnaður miðað við stofnkostnað er eilítið hærri. Umhverfisáhrif eru í hærra lagi.
Skaftárvirkjun (10) (903 GWh/ár) er með miðlungsstofnkostnað á orkueiningu og miðlungshagnað miðað við stofnkostnað. Umhverfisáhrif eru neðan við miðjan hóp.
Hólmsárvirkjun (11) (456 GWh/ár) er með miðlungsstofnkostnað á orkueiningu, álika hagnað miðað við stofnkostnað og Kárahnjúkavirkjun, og minnst umhverfisáhrif í hópnum.
Markarfljótsvirkjanir (12 og 13) (737 - 857 GWh/ár) eru með stofnkostnað á orkueiningu í hærra lagi, hagnað miðað við stofnkostnað í lægri kanti og umhverfisáhrif í hærra lagi.
Skaftárveita (14 og 14a) (338 - 450 GWh/ár) er hagkvæmust þeirra kosta sem hér eru ræddir. Hún skilar langmestum hagnaði miðað við stofnkostnað og umhverfisáhrif eru hlutfallslega lítil. Óvissa er enn um áhrif veitunnar á grunnvatn í Landbroti.
Norðlingaöldulón (15 og 15a) (570 - 760 GWh/ár) er kostur sem skilar góðum hagnaði miðað við stofnkostnað. Umhverfisáhrif eru í hærra lagi.
Þegar verkefnisstjórn Rammaáætlunar um nýtingu vatnsafls og jarðvarma hóf störf árið 1999 setti hún sér það markmið að ljúka 1. áfanga áætlunarinnar í ársbyrjun 2003 með mati og samanburði á 20 - 25 virkjunarkostum vatnsafls og jarðvarma. Þar yrði fjallað um helstu kosti á virkjun vatnsafls í jökulám á hálendinu og jarðvarma á háhitasvæðum nærri byggð. Þetta markmið er enn í gildi.
Hér verða rakin helstu atriði í matsaðferðum og niðurstöðum faghópanna. Nánari lýsingu á aðferðafræði faghópanna er að finna í 4. kafla.
Niðurstöður faghópa I, II og IV eru sýndar í töflu III. Niðurstöður frá faghópum I og II eru sýndar í dálkum 1 og 2 og samanvegin umhverfisáhrif í dálki 3. Grunnstærðir frá faghópi IV eru staðfærð orkugeta (SOG) (dálkur 5), stofnkostnaður (dálkur 6), og núvirtur hagnaður yfir 50 ár í rekstri (H50) (dálkur 7). Af þessum tölum má reikna stofnkostnað á orkueiningu (Stofn/SOG) (dálkur 8), núvirtan hagnað á orkueiningu (H50/SOG) (dálkur 9) og núvirtan hagnað í hlutfalli við stofnkostnað (H50/Stofn) (10), en sú stærð getur þjónað sem vísbending um arðsemi.
